โรคระบบทางเดินอาหารในสุนัขและแมว อาการ สาเหตุ การวินิจฉัย และการรักษา

โรคระบบทางเดินอาหารในน้องหมาและน้องแมวเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยมาก และมีระดับความรุนแรงตั้งแต่เล็กน้อยจนถึงอันตรายถึงชีวิต อาการสำคัญ ได้แก่ อาเจียน ท้องเสีย เบื่ออาหาร หรือถ่ายผิดปกติ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าน้องอาจมีปัญหาเกี่ยวกับกระเพาะอาหาร ลำไส้ หรือตับอ่อน

อาการที่ควรระวัง

น้องหมาและน้องแมวที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหาร อาจแสดงอาการดังนี้

• อาเจียน

• ท้องเสียหรือถ่ายเหลว

• ถ่ายเป็นมูกหรือมีเลือดปน

• ถ่ายผิดปกติต่อเนื่องหลายวัน

• ท้องอืด ปวดท้อง

• เบื่ออาหาร น้ำหนักลด

• ซึม อ่อนแรง

• ดื่มน้ำมากผิดปกติ

อาการเหล่านี้อาจเกิดจากการอักเสบ การติดเชื้อ ความผิดปกติของอวัยวะภายใน หรือการกินสิ่งแปลกปลอมจนลำไส้อุดตันได้

สาเหตุที่พบบ่อยของโรคระบบทางเดินอาหาร

1. การติดเชื้อ: เชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือพยาธิในลำไส้ สามารถทำให้ท้องเสีย อาเจียน และขาดน้ำได้ เช่น พาร์โวไวรัส ทำให้เกิดโรคลำไส้อักเสบในสุนัข มักเป็นในน้องหมาเด็ก, ไวรัสลำไส้อักเสบในน้องแมว เช่น Feline parvo virus และ Feline coronavirus หรือ การติดพยาธิในทางเดินอาหาร เป็นต้น

2. อาหารไม่เหมาะสม: การเปลี่ยนอาหารกะทันหัน หรือกินอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโรค อาหารบูดเน่าเสีย อาหารของมนุษย์ ของมัน ของทอด อาจกระตุ้นให้เกิดการอักเสบของกระเพาะและลำไส้

3. การกินสิ่งแปลกปลอม: การกลืนของเล่น ผ้า กระดูก หรือวัสดุอื่น ๆ อาจทำให้ลำไส้อุดตัน ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่อาจต้องผ่าตัด หรือส่องกล้องนำสิ่งแปลกปลอมออก

4. โรคตับอ่อนอักเสบ: สาเหตุในน้องหมา 90 % คือไม่ทราบ เเต่อาจมีปัจจัยในเรื่องของสายพันธุ์ เช่น Terriers, Miniature Schnauzers, Spaniels เป็นต้น หรืออาจเกี่ยวข้องกับภาวะที่มีไขมันในกระแสเลือดสูง เช่น การกินอาหารไขมันสูงนานๆ เป็นต้น และในแมวมักพบโรคนี้ได้ยากและไม่ค่อยแสดงอาการ โดย โรคนี้อาการที่เด่นชัดคือ อาเจียนบ่อย ปวดท้อง ซึม อาจพบถ่ายเหลวร่วมด้วย

5. ความผิดปกติของระบบย่อยอาหารแบบเรื้อรัง 

   • ลำไส้อักเสบเรื้อรัง (IBD) คือ กลุ่มอาการท้องเสียแบบเรื้อรังโดยที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยอาหารหรือยาปฏิชีวนะ ซึ่งจะทำให้สุนัข ถ่ายเหลวต่อเนื่อง มีภาวะทุพโภชนาการ ร่างกายขาดโปรตีน อาจทำให้เกิดการบวมน้ำตามร่างกายได้

   • ปัญหาดูดซึมสารอาหารผิดปกติ

   • โรคตับ โดยตับเป็นอวัยวะที่สำคัญ ใช้ในการสังเคราะห์โมเลกุลต่างๆที่สำคัญในร่างกาย เช่น กลูโคส โปรตีนอัลบูมิน เป็นต้น โดยที่โรคตับนั้นอาจจะเป็นแบบฉับพลัน จากการได้รับสารพิษหรือติดเชื้อ หรือเป็นแบบเรื้อรังจากการ การอักเสบของตับแบบเรื้อรัง การอุดตันของท่อน้ำดีหรือเกิดจากไขมันพอกตับ แม้ว่าไม่ใช่อวัยวะในทางเดินอาหารโดยตรงเเต่อาการที่สามารถพบได้นั้นคล้ายคลึงกับโรคทางเดินอาหาร ได้แก่ อาเจียน ซึม ปวดท้อง เป็นต้น อาจจะมีตัวเหลือง ท้องมานเพิ่มเติมได้

   • โรคไต เป็นอวัยวะที่ขับของเสียออกจากร่างกาย ควบคุมสมดุลอิเล็คโทรไลต์ กรดเบส และผลิตฮอร์โมนที่กระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง การที่ไตมีปัญหานั้น สามารถทำให้มีอาการคล้ายกับโรคทางเดินอาหารได้เช่นกัน ได้แก่ อาเจียน มีแผลในช่องปากหรือเลือดออกในทางเดินอาหารจากภาวะมีสารพิษในกระเเสเลือดสูง เป็นต้น

การวินิจฉัยโรคระบบทางเดินอาหาร

จากที่กล่าวไปข้างต้นว่าหลายๆโรคนั้นมีอาการคล้ายคลึงกัน สัตวแพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และอาจแนะนำการตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง เช่น

• ตรวจเลือดและตรวจค่าการทำงาน-ค่าความเสียหายของอวัยวะภายในเช่น ตับ ไต

• ตรวจค่าอิเล็คโทรไลต์ในกระแสเลือด หรือค่าชีวเคมีอื่นๆ

• ตรวจอุจจาระ

• เอ็กซเรย์ช่องท้อง

• อัลตราซาวด์

• การส่องกล้อง (Endoscopy)

การตรวจที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับอาการและความรุนแรงของน้องๆในแต่ละราย

แนวทางการรักษา

1. แก้ภาวะแห้งน้ำ ในสัตว์ที่มีภาวะแห้งน้ำจากการที่ไม่ได้กินน้ำ การสูญเสียน้ำจากการอาเจียนหรือถ่ายเหลว 

2. ปรับอาหาร: มักใช้อาหารประกอบการรักษาโรคหรืออาหารเฉพาะสำหรับสัตว์ที่มีปัญหาทางเดินอาหาร เช่น สูตรทางเดินอาหาร, สูตรไขมันต่ำ, สูตร โรคไต, สูตรโรคตับ เป็นต้น

3. ยาต้านอาเจียน/ยาลดกรด: ช่วยในการลดการสร้างกรด ป้องกันการเกิดแผลหลุม และลดการอาเจียนเพื่อป้องกันการสูญเสียน้ำและอิเล็คโทรไลต์ออกไปจากร่างกาย

4. ยาปฏิชีวนะ: ใช้รักษาในกรณีติดเชื้อแบคทีเรีย หรือใช้ในการรักษาในรายที่เป็นภาวะท้องเสียจากการเพิ่มจำนวนของเเบคทีเรียในลำไส้เล็ก (SIBO)

5. การผ่าตัด: จำเป็นในกรณีที่มี ลำไส้อุดตัน, กินสิ่งแปลกปลอม, หรือมีภาวะฉุกเฉินอื่น ๆ ในช่องท้อง เช่น มีการกลืนกันของลำไส้ หรือ ภาวะกระเพาะอาหารบิด เป็นต้น

ควรไปพบสัตวแพทย์ถ้ามีอาการเหล่านี้

• อาเจียนหลายครั้งติดต่อกัน

• ถ่ายมีเลือดปน

• ซึมมาก ไม่กินอาหาร

• ท้องอืด แข็ง กดเจ็บ

• สงสัยว่ากินสิ่งแปลกปลอม

• มีไข้สูง

• อาการไม่ดีขึ้นภายใน 24-48 ชั่วโมง

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะรุนแรง เช่น ลำไส้อุดตัน ตับอ่อนอักเสบ หรือการติดเชื้อรุนแรง ซึ่งต้องรักษาอย่างเร่งด่วน

การป้องกันโรคระบบทางเดินอาหาร

• ให้อาหารที่เหมาะสมกับวัยและสุขภาพ

• หลีกเลี่ยงอาหารคน อาหารหมดอายุ หรือมีสิ่งแปลกปลอม ปนเปื้อน

• หลีกเลี่ยงไม่ให้น้องกลืนของเล่นหรือวัสดุที่มีความเสี่ยง เช่น เชือก เส้นด้าย ถุงพลาสติก เป็นต้น

• ถ่ายพยาธิสม่ำเสมอ

• ฉีดวัคซีนป้องกัน ให้ครบตามกำหนด

• พาน้องไปตรวจสุขภาพประจำปี